1 Haziran 2026 – ABD’deki bilim insanları, kalıtsal özelliklerin sadece DNA dizilimleriyle açıklanamayabileceğini ortaya koyan çarpıcı bir araştırma gerçekleştirdi. Fareler üzerinde yapılan üç nesil boyunca süren incelemelerde, bazı kalıtsal özelliklerin Gregor Mendel’in 19. yüzyıldaki klasik kalıtım kurallarına uymadığı tespit edildi. Çalışmada incelenen epigenetik kalıtım örneklerinin yaklaşık yüzde 7’sinin beklenen genetik kalıplardan farklı davrandığı saptandı.
DNA Değişmeden Özellikler Aktarılabiliyor
Araştırmanın temelinde, “epigenetik” isimli bir mekanizma yer alıyor. Epigenetik değişiklikler, DNA’nın yapısını değiştirmeden genlerin işlevlerini etkileyen kimyasal işaretler içeriyor. Bilim insanları, özellikle DNA metilasyonu olarak bilinen işaretleri inceleyerek, bazı kalıtsal özelliklerin anne ve babadan beklenmedik şekillerde aktarılabildiğini gösterdi. Ayrıca, ebeveynlerde bulunmayan bazı epigenetik işaretlerin yavrularda ortaya çıktığı gözlemlendi. Çalışmada 54 “yeni” kalıtım vakası kaydedildi. Araştırmanın baş yazarı Andrew Feinberg, bazı metilasyon işaretlerinin adeta “yoktan var olmuş gibi göründüğünü” ifade etti.
Memelilerde Yeni Bir Gözlem: Paramutasyon
Araştırma, memelilerde doğal olarak meydana gelen “paramutasyon” olayını da ilk kez belgeledi. Paramutasyon, bir kromozom üzerindeki epigenetik işaretlerin diğer bir kromozomu etkileyerek benzer değişiklikleri tetiklemesi anlamına geliyor. Araştırmacılar, bu olayın sperm gelişiminde önemli bir rol oynayan Capn11 adlı gende gerçekleştiğini belirtti. İnsanlardaki benzer gen değişikliklerinin kısırlık ve sperm bozukluklarıyla ilişkili olduğu biliniyor.
Çevresel Etkilerin Önemi
Ekip, paramutasyonun görüldüğü gen bölgesinin çevresel faktörlerden etkilenebilen DNA bölgeleriyle ilişkili olduğunu vurguladı. Daha önceki çalışmalar, beslenme alışkanlıkları, stres ve travmanın epigenetik değişimlerle bağlantılı olabileceğini göstermişti. Uzmanlar, bu yeni bulguların çevresel etkilerin yalnızca bireyleri değil, gelecek nesilleri de nasıl etkileyebileceğine dair önemli ipuçları sağladığını düşünüyor.
İnsan Sağlığı Üzerindeki Olası Etkileri
Araştırmacılar, genetik ve epigenetik verilerin bir arada incelenmesinin kalıtsal hastalıkların anlaşılmasına katkıda bulunabileceğini belirtiyor. Gelecekte insan genomları üzerinde benzer çalışmalar yapmayı planlayan ekip, bu araştırmaların kalıtsal hastalıkların nedenlerini daha derinlemesine anlamaya ve çevresel faktörlerin nesiller arası etkilerini ortaya çıkarmaya yardımcı olabileceğini ifade ediyor. Araştırma sonuçları, bilim camiasının önde gelen dergilerinden Nature Genetics’te yayımlandı.
